Choroby weneryczne mia\u0142y r\u00f3\u017cne oblicza, jednak \u017cadna nie zapisa\u0142a si\u0119 w historii ludzko\u015bci tak, jak ki\u0142a. Cho\u0107 dzisiaj mo\u017cemy j\u0105 skutecznie leczy\u0107, to wci\u0105\u017c stanowi nie lada zagro\u017cenie, tym bardziej \u017ce jej rozw\u00f3j mo\u017ce by\u0107 utajony. Je\u015bli za\u015b post\u0119powanie jest jawne, to chory musi si\u0119 liczy\u0107 z szeregiem naprawd\u0119 paskudnych objaw\u00f3w \u2013 pocz\u0105wszy od owrzodze\u0144, przez post\u0119puj\u0105cy parali\u017c, a\u017c po \u015bmier\u0107 \u2013 a to, jak\u0105 drog\u0105 si\u0119 b\u0119dzie rozwija\u0107 zaka\u017cenie? Tego te\u017c nie wiadomo, gdy\u017c ki\u0142a przyjmuje najr\u00f3\u017cniejsze postaci.<\/p>\n
Jej historia jednak, jakkolwiek by to brzmia\u0142o, jest w pewien spos\u00f3b fascynuj\u0105ca, szczeg\u00f3lnie je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 syfilityk\u00f3w \u2013 chorych na syfilis, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znajdziemy nie tylko s\u0142awnych ludzi, ale te\u017c tych, kt\u00f3rzy mieli ogromny wp\u0142yw na bieg historii. R\u00f3wnie ciekawe jest to, jak nazywano j\u0105 przez wieki, co \u015bwiadczy\u0142o o wyj\u0105tkowej \u201euprzejmo\u015bci\u201d wobec innych narod\u00f3w. Intryguje te\u017c fakt, \u017ce nie do ko\u0144ca wci\u0105\u017c znana jest jej geneza. Dlatego te\u017c w tym artykule opowiemy Ci kr\u00f3tko o tym, jak wygl\u0105da\u0142a historia tej choroby \u2013 jakie s\u0105 hipotezy dotycz\u0105ce pochodzenia, jak j\u0105 leczono, a tak\u017ce jakie nazwy jej przypisywano.<\/p>\n
Sk\u0105d si\u0119 wzi\u0105\u0142 syfilis? Obecnie teorie s\u0105 dwie, przy czym druga wymieniona stanowi obalenie tej pierwszej.<\/p>\n
Ot\u00f3\u017c do niedawna jeszcze wielu naukowc\u00f3w twierdzi\u0142o, \u017ce ki\u0142\u0119 do Europy przywi\u00f3d\u0142 Krzysztof Kolumb. Jak si\u0119 okaza\u0142o, w obu Amerykach by\u0142a ona do\u015b\u0107 powszechnym zjawiskiem. Indianie, czy to p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144scy, czy te\u017c Aztekowie i Majowie przechodzili j\u0105 w \u0142agodny spos\u00f3b. Cz\u0142onkowie wyprawy Kolumba, kt\u00f3rzy po\u0142asili si\u0119 na kontakty seksualne z tamtejszymi kobietami (niezale\u017cnie od tego, jak do nich dochodzi\u0142o) za\u015b nie mieli tej odporno\u015bci, jak\u0105 cieszyli si\u0119 tubylcy. Szybko wi\u0119c zacz\u0119li si\u0119 zara\u017ca\u0107. W zamian za to oni \u201eobdarowali\u201d Indian\u2026 przezi\u0119bieniem i innymi chorobami. Z dzisiejszej perspektywy nam mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 to do\u015b\u0107 zabawne, jednak by\u0142 to czynnik, kt\u00f3ry walnie przyczyni\u0142 si\u0119 do upadku tamtejszych, do\u015b\u0107 dobrze rozwini\u0119tych cywilizacji. Ospa, przezi\u0119bienie, grypa zabi\u0142a zdecydowanie wi\u0119cej rdzennych Amerykan\u00f3w ni\u017c jakakolwiek bro\u0144.<\/p>\n
Syfilis jednak nie pozostawa\u0142 Europejczykom d\u0142u\u017cny. Pierwsze oznaki epidemii pojawi\u0142y si\u0119 w 1495 roku, po bitwie o Neapol. Wtedy te\u017c masowo na ni\u0105 zapad\u0142y ca\u0142e oddzia\u0142y francuskich \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy zmarli w kilka miesi\u0119cy od wykrycia pierwszych objaw\u00f3w. W pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat po tych wydarzeniach w Europie by\u0142o ju\u017c milion potwierdzonych przypadk\u00f3w ki\u0142y. Bior\u0105c pod uwag\u0119 fakt, \u017ce wtedy na ca\u0142ym \u015bwiecie \u017cy\u0142o oko\u0142o 500 mln, to daje wyra\u017any obraz, jak du\u017ca by\u0142a skala zachorowa\u0144. Du\u017ce znaczenie dla proliferacji ki\u0142y najprawdopodobniej mia\u0142y obwo\u017ane prostytutki. Zapewne kojarzycie powiedzenie \u201eburdel na k\u00f3\u0142kach\u201d? Wzi\u0105\u0142 si\u0119 on w\u0142a\u015bnie z tego, \u017ce ze \u015bredniowiecznymi i renesansowymi armiami je\u017adzi\u0142y tabory z prostytutkami. Bior\u0105c natomiast pod uwag\u0119 fakt, \u017ce cz\u0119sto by\u0142y to dziewczyny z port\u00f3w, gdzie mogli przebywa\u0107 ludzie Kolumba, nietrudno by\u0142o o zara\u017cenie si\u0119 i rozniesienie choroby dalej.<\/p>\n
Druga teza, kt\u00f3r\u0105 stawiaj\u0105 m.in. archeolodzy urbanistyczni z Uniwersytetu Wiede\u0144skiego, we wsp\u00f3\u0142pracy z badaczami z Zak\u0142adu Medycyny S\u0105dowej i z Centrum Anatomii i Biologii Kom\u00f3rkowej, jest ca\u0142kowitym zaprzeczeniem tej, \u017ce niby to odkrywcy mieli przywie\u015b\u0107 chorob\u0119 do Europy. Ona ju\u017c tutaj by\u0142a i po prostu czeka\u0142a na \u201elepsze czasy\u201d do rozwoju. Dowodem na to maj\u0105 by\u0107 m.in. szkielety, jakie wykopano na placu katedralnym St. P\u04e7lten. Maj\u0105 one prezentowa\u0107 typowe dla ki\u0142y wrodzonej zniekszta\u0142cenia czaszek, jak i uz\u0119bienia. Co wa\u017cne \u2013 dotyczy to ko\u015bci, kt\u00f3re datuje si\u0119 na IX wiek naszej ery, wi\u0119c na wiele lat przed tym, jak Kolumb wyruszy\u0142 Santa Mari\u0105, by odkry\u0107 zachodni\u0105 drog\u0119 do Indii.<\/p>\n
Co wi\u0119cej \u2013 niekt\u00f3rzy historycy wskazuj\u0105, \u017ce ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci znane by\u0142y pierwsze przypadki tej choroby, tylko nikt nie potrafi\u0142 jej jeszcze zidentyfikowa\u0107. Najprawdopodobniej za\u015b uwa\u017cano, \u017ce chory cierpi na tr\u0105d (ze wzgl\u0119du na wysypki i owrzodzenia, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 na ciele), wobec czego, mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107, cierpi\u0105cy na t\u0119 przypad\u0142o\u015b\u0107 po prostu byli izolowani. Innym dowodem na to, \u017ce choroba mia\u0142a ju\u017c wcze\u015bniej wyst\u0119powa\u0107 w Europie, jest\u2026 o\u0142tarz Wita Stwosza w Ko\u015bciele Mariackim w Krakowie. Jedna z postaci ma typowy dla ki\u0142y siode\u0142kowaty nos.
\nJak natomiast choroba, kt\u00f3ra przez tyle lat by\u0142a nieobecna w Europie, nagle zacz\u0119\u0142a zbiera\u0107 \u015bmiertelne \u017cniwa? Czynnik\u00f3w jest kilka. Wskazuje si\u0119, \u017ce najprawdopodobniej albo bakteria mutowa\u0142a, albo zosta\u0142a przywleczona za czas\u00f3w krucjat przez powracaj\u0105cych rycerzy, jak i\u2026 wspomniane prostytutki.<\/p>\n
Nale\u017cy te\u017c wspomnie\u0107, \u017ce by\u0142 to czas, kiedy Europa cieszy\u0142a si\u0119 szerzej rozbudowan\u0105 infrastruktur\u0105, kt\u00f3ra pozwala\u0142a przemieszcza\u0107 si\u0119 ludziom nie tylko drog\u0105 morsk\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c l\u0105dow\u0105 do odleglejszych pa\u0144stw. To doskona\u0142e warunki dla rozprzestrzenienia si\u0119 choroby. Dodatkowo czas ten nak\u0142ada\u0142 si\u0119 na pog\u0142\u0119biaj\u0105c\u0105 si\u0119 swobod\u0119 obyczajow\u0105. Mieszka\u0144cy Starego Kontynentu byli niemal dos\u0142ownie \u201ewyposzczeni\u201d po \u015bredniowieczu, a wraz z renesansem i reformacj\u0105 przestawali obawia\u0107 si\u0119 Ko\u015bcio\u0142a, jak i wiecznego pot\u0119pienia, kt\u00f3rym duchowni straszyli swoich wiernych. Uciechy cielesne, racjonalizm, a tak\u017ce \u201etu i teraz\u201d stawa\u0142y si\u0119 dla ludzi odrodzenia najwa\u017cniejszymi warto\u015bciami. A \u017ce rosn\u0105ca rozwi\u0105z\u0142o\u015b\u0107 sprzyja\u0142a rozprzestrzenianiu si\u0119 choroby, wydawa\u0142o si\u0119 przez lata stanowi\u0107 problem drugorz\u0119dny. Niemniej jednak szybko skojarzono jej objawy z tym, jak si\u0119 przenosi\u0142a\u2026 co wydawa\u0142o si\u0119 mimo wszystko wielu ludziom nie przeszkadza\u0107.<\/p>\n
Rosn\u0105cy problem sk\u0142ania\u0142 \u00f3wczesnych lekarzy do tego, by znale\u017a\u0107 w\u0142a\u015bciw\u0105 terapi\u0119. Pierwszym \u201eprze\u0142omowym\u201d leczeniem, kt\u00f3re zapocz\u0105tkowa\u0142 Szwajcar, Paracelsus, by\u0142o\u2026 nacieranie ma\u015bci\u0105 z rt\u0119ci\u0105. Mo\u017cna spodziewa\u0107 si\u0119, jakie by\u0142y skutki uboczne \u2013 \u0142ysienie, uszkodzenia nerek to tylko dwa z wielu przyk\u0142ad\u00f3w efekt\u00f3w ubocznych tej terapii. Stosowano te\u017c j\u0105 wewn\u0119trznie, zalecaj\u0105c np. czekolad\u0119 z rt\u0119ci\u0105. Czy terapia przynosi\u0142a skutki? Owszem, ale to tak, jakby leczy\u0107 osp\u0119 d\u017cum\u0105, wi\u0119c wiele os\u00f3b, kt\u00f3re poddano tej kuracji, najzwyczajniej nie do\u017cy\u0142o dojrzalszego wieku.
\nZ drugiej strony pr\u00f3bowano te\u017c nalewek z drzewa gwajakowego, kt\u00f3re pochodzi\u0142o z Nowego \u015awiata. Uznano bowiem, \u017ce skoro choroba wzi\u0119\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie stamt\u0105d, to warto te\u017c si\u0119gn\u0105\u0107 po terapie, kt\u00f3re tam si\u0119 stosuje. Ki\u0142a jednak wci\u0105\u017c zbiera\u0142a swoje \u015bmiertelne \u017cniwa. Dopiero na pocz\u0105tku XX wieku, czyli ponad 400 lat po powrocie Kolumba z Ameryki, dosz\u0142o do rzeczywistego prze\u0142omu w leczeniu. Paul Ehrlich odkry\u0142 lek Salwarsan, kt\u00f3ry skutecznie leczy\u0142 z objaw\u00f3w choroby. Powodowa\u0142 jednak powa\u017cne skutki uboczne. Wynika\u0142y one ze sk\u0142adu preparatu i je\u015bli rozbi\u0107 jego nazw\u0119, to z pewno\u015bci\u0105 zorientujecie si\u0119 dlaczego. Salw \u2013 to skr\u00f3t od salvator, z \u0142aciny \u201ewybawiciel\u201d. Drugi cz\u0142on pochodzi od\u2026 arsenu, kt\u00f3ry jest silnie truj\u0105cym dla organizm\u00f3w \u017cywych pierwiastkiem. Prawdziwe wybawienie przyni\u00f3s\u0142 dopiero Aleksander Fleming, kt\u00f3ry odkry\u0142 penicylin\u0119, antybiotyk, b\u0119d\u0105cy skutecznym lekiem przeciw kr\u0119tkom bladym \u2013 bakteriom, wywo\u0142uj\u0105cym ki\u0142\u0119. Od tamtej pory wi\u0119c mo\u017cna skutecznie walczy\u0107 z chorob\u0105.<\/p>\n
Ciekawy jest te\u017c fakt, jak syfilis by\u0142 nazywany przez lata w r\u00f3\u017cnych pa\u0144stwach. Jest to doskona\u0142y przyk\u0142ad g\u0142\u0119bokich animozji mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi krajami. Francuzi bowiem nazywali ki\u0142\u0119\u2026 chorob\u0105 angielsk\u0105, sami Anglicy za\u015b francusk\u0105. Holendrzy m\u00f3wili o chorobie hiszpa\u0144skiej (w tamtym czasie Niderlandy by\u0142y pod panowaniem korony hiszpa\u0144skiej, daj\u0105c si\u0119 mieszka\u0144com mocno we znaki), a Polacy r\u00f3wnie\u017c m\u00f3wili o francy (cho\u0107 odnosili si\u0119 tym do przypadk\u00f3w zachorowa\u0144 spod Neapolu) lub dolegliwo\u015bci niemieckiej. Rosjanie twierdzili za\u015b, \u017ce to choroba polska, Turcy wo\u0142ali j\u0105 przypad\u0142o\u015bci\u0105 chrze\u015bcijan. Og\u00f3lnie zasada by\u0142a taka, \u017ce im bardziej wrogie narody, tym ch\u0119tniej nazywali ki\u0142\u0119 jego mianem przeciwnika.<\/p>\n
Syfilis, cho\u0107 dzisiaj mo\u017cna go skutecznie leczy\u0107, jest zdecydowanie niebezpieczn\u0105 chorob\u0105. Jak pokazuje historia, nieleczony mo\u017ce prowadzi\u0107 do powa\u017cnych powik\u0142a\u0144. Dodatkowo jest przenoszona nie tylko drog\u0105 p\u0142ciow\u0105, ale te\u017c przy kontakcie z owrzodzeniem \u2013 wystarczy byle mikrouraz, by bakterie przedosta\u0142y si\u0119 do kolejnego organizmu.<\/p>\n
Co gorsza, obserwuje si\u0119 na nowo jej powr\u00f3t. W samej Polsce od 2001 roku sukcesywnie wzrasta ilo\u015b\u0107 zachorowa\u0144 na ni\u0105. Obserwuje si\u0119 j\u0105 r\u00f3wnie\u017c u uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 i to nie w formie wrodzonej. Konieczna wi\u0119c jest rzetelna edukacja, kt\u00f3ra pozwoli ograniczy\u0107 jej wyst\u0119powanie do absolutnego minimum. Warto przede wszystkim pami\u0119ta\u0107, \u017ce lepiej zapobiega\u0107 ni\u017c leczy\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Choroby weneryczne mia\u0142y r\u00f3\u017cne oblicza, jednak \u017cadna nie zapisa\u0142a si\u0119 w historii ludzko\u015bci tak, jak ki\u0142a. Cho\u0107 dzisiaj mo\u017cemy j\u0105 skutecznie leczy\u0107, to wci\u0105\u017c stanowi nie lada zagro\u017cenie, tym bardziej \u017ce jej rozw\u00f3j mo\u017ce by\u0107 utajony. Je\u015bli za\u015b post\u0119powanie jest jawne, to chory musi si\u0119 liczy\u0107 z szeregiem naprawd\u0119 paskudnych objaw\u00f3w \u2013 pocz\u0105wszy od owrzodze\u0144, przez post\u0119puj\u0105cy parali\u017c, a\u017c po \u015bmier\u0107 \u2013 a to, jak\u0105 drog\u0105 si\u0119 b\u0119dzie rozwija\u0107 zaka\u017cenie? <\/p>\n